1,5 жасқа дейінгі бала күтімімен айналысатын қазақстандықтар ай сайын екі түрлі төлемдердің бірі бойынша төлем ала алады. Қазақстанда бала туу үшін отбасын қолдаудың бірнеше түрі бар. Мәселен, бірінші кезекте бала туылғаны үшін мемлекеттік бюджеттен біржолғы жәрдемақы тағайындалады. Оның мөлшері нешінші баланың туылғанына байланысты: • бірінші, екінші және үшінші – 38 айлық есептік көрсеткіш (АЕК), яғни 2025 жылы 149 416 теңге; • төртінші және одан кейінгілерге – 63 АЕК, немесе 247 716 теңге. Содан кейін ай сайынғы төлем түрлері екі санатқа бөлінеді: жұмыс істемейтін және жұмыс істейтін ата-аналар үшін. Жұмыс істейтін және жұмыссыз ата-аналарға 1,5 жасқа дейінгі бала күтімі бойынша ай сайынғы төлемдердің жөргек пен сүт қоспасының бағасымен арақатынасын қарастырайық. Жұмыссыз аналарға қолдау көрсету Бала туғаннан кейін ерекше күтімді қажет ететіндіктен, жұмыссыз аналар бала 1,5 жасқа толғанға дейін ай сайын тиісті жәрдемақы алады. Оның мөлшері қазақстандық әйелдің бала санына да байланысты: • біріншісіне – 5,76 АЕК, немесе 22 648 теңге; • екіншісіне – 6,81 АЕК, немесе 26 777 теңге; • үшіншіге – 7,85 АЕК, немесе 30 866 теңге; • төртінші және одан кейінгілерге – 8,90 АЕК, немесе 34 995 теңге. Бұл көмекті баласын қамтамасыз ету үшін жұмыссыз аналар (төлем әр балаға бөлек тағайындалады) алады. Жұмыс істемейтін аналарға берілетін жәрдемақы не үшін жетеді Жұмыс істемейтін аналарға бала күтімі бойынша 1,5 жасқа дейінгі жәрдемақы мөлшері балалардың санына қарай 22 648 теңгеден 34 995 теңгеге дейін құрайды. Интернеттен алынған мәліметтерге сәйкес, бір балаға жаялықтардың келесі саны қолданылады (шамамен орташа мән): • 1 айға дейін — күніне шамамен 6 дана немесе өмірдің бірінші айында 180 дана; • 1 айдан 6 айға дейін – күніне шамамен 10 дана және айына 300 дана (осы кезең үшін 1500 памперс); • алты айдан 1,5 жылға дейін — күніне шамамен 7 дана және айына 210 (осы кезеңде барлығы 2 440 бірлік). Базардағы бағаларға сәйкес салмағы 2-5 келіге дейінгі балаға арналған жөргектердің бағасы 80-96 данадан тұратын қорапшасы үшін 7 мың теңгеден 11 900 теңгеге дейін өзгереді. 1 айға дейінгі баланы (орта есеппен 180 бірлік) жөргекпен қамтамасыз ету үшін маркасы мен пакетінің сыйымдылығына қарай 15 мыңнан 25 мың теңгеге дейін қажет болады. Жұмыс істемейтін ана болса, 2025 жылы бірінші балаға төленетін төлем 22 648 теңгені құрайды. Ал ең қолжетімді нұсқаларды сатып алсаңыз, бұл сома памперске әрең жетуі мүмкін. Ал жасы ұлғайған сайын жұмсалатын жөргектер саны көбейеді. Нәресте тамақатануына келетін болсақ, баланың өмірінің бірінші айында азық-түліктің қажетті мөлшері шамамен 400 граммнан 8-10 қаптаманы құрайды (емшек емізу болмаған жағдайлар үшін белгіленген стандарттарға сәйкес). Әрі қарай, жасына байланысты тамақтану мөлшерін педиатр жеке белгілейді, сондықтан есептеу күрделі және тек бірінші ай ғана есепке алынады. Бұл ретте балалар тамағының құны 2,5 мың теңгеден басталып, салмағы 400 грамм болатын бір қорап үшін 24 470 теңгеге дейін барады. Тиісінше бала тамағы үшін айына кемінде 18 мың теңге қажет болады, ол жөргектердің ең төменгі құнымен (15 мың теңге) қосылса, жұмыссыз аналарға берілетін ай сайынғы жәрдемақы мөлшерінен (22 648 теңгеден 34 995 теңгеге дейін) асып түседі. Бірақ мұндай жағдайларда мемлекет есебінен балалар тамағын алуға болады. Жұмыс істейтін ата-аналарға төлемдер Егер ата-аналардың екеуі де тұрақты жұмыста болса, онда жәрдемақы орнына аналар, тіпті әкелер ресми түрде декреттік демалысқа шықса, бала 1,5 жасқа толғанға дейін оның күтіміне байланысты табысынан айырылғаны үшін әлеуметтік төлемдерді ала алады. Орташа әлеуметтік төлем 1 сәуірдегі жағдай бойынша 92 522 теңгені құрады – бұл шара еңбекке қабілетті ата-аналардың біріне уақытша еңбекке қабілеттілігін жоғалтқан баланы асырауға жәрдемдесуі тиіс. Жұмыс істейтін аналарға жүктіліктің 30-аптасынан бастап (анықтаманың стандартты мерзімі 126 күнтізбелік күн) еңбекке жарамсыздық парағы бойынша берілетін жүктілігі және босануы бойынша жәрдемақы да беріледі.
Жұмыс істейтін ата-ананың төлемі не үшін жеткілікті болады? Жұмыс істейтін аналарға 1,5 жасқа дейінгі бала күтіміне төленетін әлеуметтік төлемдер (2025 жылғы 1 сәуірдегі жағдай бойынша орта есеппен 92 522 теңге) баланы ең қажетті керек-жарақтармен қамтамасыз етуге жеткілікті болуы мүмкін. Әрбір жеке жағдай бойынша бұл әлеуметтік төлемнің нақты мөлшері қамқор ата-ананың табысына байланысты. Яғни, жұмыс істемейтін аналарға мемлекет тарапынан берілетін ай сайынғы материалдық көмектің мөлшері жаңа туған нәрестені жаялық пен құрғақ сүт қоспасы түріндегі негізгі қажеттіліктермен қамтамасыз ету шығындарын жабуға жеткіліксіз болуы мүмкін. Ал жұмыс істейтін ата-ана жағдайында төлемдер үлкенірек болуы мүмкін және баланы тәрбиелеу процесіндегі көбірек қажеттіліктерді жабуы мүмкін.
