ШҚО жетім балалардың құқығын қорғау қорының жетекшісі Александра Исмаилова балалар үйінің түлектеріне баспана берудегі өрескел заң бұзушылықтар туралы айтты. Оның айтуынша әлеуметтік жағынан осал азаматтарға, соның ішінде жетім балаларға арналған мемлекеттік пәтерлер көбінесе шенеуніктердің және бейтаныс адамдардың иелігінде болып жатады. Александра — балалар үйінің бұрынғы тәрбиеленушісі. Жақында ол жетім балаларға баспана бөлу кезінде алаяқтық болуы мүмкін екендігі туралы жасырын хабарламадан кейін ШҚО-ның Катонқарағай ауданына барды. «Біз Катонқарағайға анонимді хабарлама алған соң келдік: халықтың әлеуметтік жағынан осал топтары үшін мемлекет сатып алған пәтерлерде бейтаныс адамдар тұрып жатыр, ал кейбір пәтерлер айлар бойы бос тұрған. Бұл пәтерлер ТҮКШ бөлімінің балансында, ал заң бойынша олардың кейбіреулері (кем дегенде 20 пайызы) бөлінуі керек, бірақ бұл рас па, жоқ па, тексереміз. Пәтерлерге кіре алмаған бізді аудан әкімінің орынбасары қабылдап, «оның сөзіне құлақ асуымызды» өтінді, — деді Александра Исмаилова. Александра Катонқарағай ауданы әкімінің орынбасары Расул Қарабалинмен болған әңгіменің видеосын жариялады. Пәтер алғандардың ішінде жетім балалардың үлесі қандай деген сұраққа ол былай деп жауап берді. «Өткен жылы қараусыз қалған үйлер қалпына келтірілді, кейбірі жетім балаларға, көп балалы отбасыларға берілді, бірақ бізге әріптестеріміз — мемлекеттік қызметкерлер келді. Оларға уақытша баспана берілді, орналастырды. Жетім балаларға қажетінен аз берілген болу керек», — деп жауап берді Расул Қарабалинов видео арқылы. Белгілі болғандай, 2024 жылдың қаңтарында Катонқарағай ауданы қайта құрылғаннан кейін жағдай күрделене түсті. Осыған байланысты шұғыл баспанаға мұқтаж мемлекеттік қызметкерлер қоныс аударды. Алайда, Александра Исмаилова үйлерді тексерген кезде жарты жылдан астам уақыт бойы бос тұрған екі бос пәтерді анықтаған. «Үйлердің тұрғындары үлестірген уақыттан бері ешкім тұрақтамағанын айтады. Бұл мәселе бойынша ресми түрде өтініш жібердік, бірақ жағдай көп сұрақ тудырып отырғаны белгілі. Осы мекенжайлар бойынша шұғыл тексеріс жүргізуді сұрап, Шығыс Қазақстан облысының прокуратурасына хабарласып жатырмыз. Көп балалы отбасыларға немесе басқа мұқтаж жандарға берілетін баспана немесе басқа да мұқтаж жандарға пайдаланылуға берілуі тиіс баспаналар екені сөзсіз», — деп атап өтті Исмаилова. Әлеуметтік желілерде оны көптеген адамдар қолдап, тексеруге шақырған ондаған пікірлер қалдырған. Катонқарағай ауданының әкімдігі қазіргі таңда коммуналдық қордан баспана алу кезегінде 121 адам тұрғанын хабарлады. Оның 17-сі жетім балалар мен 29 жасқа дейінгі ата-анасының қамқорлығынсыз қалған жастар. «Оның ішінде 3 кәмелетке толмағандар мен жас балалар есепте тұр. Коммуналдық тұрғын үй қорынан тұрғын үйге мұқтаж азаматтарды тіркеу тұрақты тұратын жері бойынша жүргізіледі. Бұл санаттағы азаматтар тұрғылықты жері бойынша баспанамен қамтамасыз етілуге жатады. Есепке алынған жетім балалардың басым бөлігі іс жүзінде ауданнан тыс жерде тұрады. Осы санаттағы азаматтарға тұрғын үй бөлу мәселесі ауданның мүмкіндігінше тұрақты түрде бақылауда және ауданда тұрақты түрде жүргізілуде», — деді әкімдік. Әкімдік 2024 жылы мұқтаж жандарға үш көпқабатты үй (34 пәтер) және 12 екі пәтерлі үй сатып алынғанын хабарлады. Барлық тұрғын үйлер тұрғын үй комиссиясының шешімімен бөлінді: екеуі жетім балаларға, 16-сы халықтың әлеуметтік осал топтарына, 38-і мемлекеттік қызметкерлер мен бюджеттік сала қызметкерлеріне берілді. Сонымен қатар заң бойынша жетім балаларға жалпы санның 20 пайызы тиесілі, ол талап сақталмаған. Әкімдік мұны жаңа ауданға жұмысқа келген мамандардың баспанаға аса мұқтаждығымен түсіндірді. «Барлық пәтерлерде адамдар тұрып жатыр, тұрғындарға кілттер тапсырылды. Бұл үйлерде бос пәтер жоқ. Берілген үйлердің ішінде екі пәтер ғана иесіз қалды. Үй иесі бір пәтерге пәтер біткен соң көшуді жоспарлап отыр.
Жөндеу жұмыстары жүргізіліп, 22 жастағы кәмелетке толған жетім балаға екінші пәтердің кілті табыс етілді, қазір қажетті құжаттары рәсімделіп жатыр», — деп түсіндірді Катонқарағай ауданы әкімдігінің ішкі саясат бөлімі. Александра Исмаилованың айтуынша, мұндай мәселелер облыстың басқа аудандарында да кездеседі. Оған Самара және Алтай аудандарындағы балалар үйінің түлектері келді. «Балалар үйінен кейін баспанасыз қалып жатырмыз. Үйсіз-күйсіз жүрміз. Жетім бала оқуға немесе басқа өңірге жұмыс істеуге көшсе, оны кезектен алып тастайды. Қайтып келуге болады, бірақ тізімнің соңынан тіркелесіз. Немесе жұмысқа тұруға тұрғылықты жері бойынша тіркеу алу үшін, кезектегі орнынан айырылып жатады. Мысалды 30 жастағы үміткер де орынсыз қалады, себебі 29-ға дейін кезекке тұруға болады», — дейді белсенді Александра Исмаилова. Оның айтуынша, бір ғана Өскеменнің өзінде баспана кезегінде 2 мыңнан астам жетім бала бар. Олар көп жылдар бойы күткендіктен, пәтерлеріне қашан көшетінін ешкім айта алмайды.
