МРП-ны 4693 теңгеге дейін көтеру жоспарланып отыр. Алайда 2027 жылға арналған бюджет жобасында күтпеген жайт бар: әлеуметтік жәрдемақылардың бір бөлігін есептеу үшін қазіргі МРП — 4325 теңгені, ал басқа төлемдер тобы үшін 2026 жылғы ең төменгі күнкөріс деңгейін сақтау ұсынылған.
Бұл туралы Қаржы министрлігі «Ашық НҚА» порталында жариялаған «2027–2029 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» заң жобасында көрсетілген. Құжат 31 тамызда әзірленген және 2026 жылғы 5 қыркүйекке дейін қоғамдық талқылауда болады. Сондықтан жаңа көрсеткіштерді әзірге түпкілікті бекітілген деп санауға болмайды.
МРП 4693 теңге болады, бірақ ерекшелік қарастырылған
Жобадағы негізгі көрсеткіш бұған дейін жаңалықтарда жарияланды: 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап айлық есептік көрсеткішті қазіргі 4325 теңгеден 4693 теңгеге дейін арттыру ұсынылып отыр.
Сонымен қатар ең төменгі зейнетақыны 74 919 теңгеге, ең төменгі базалық зейнетақы төлемін 38 622 теңгеге, ал ең төменгі күнкөріс деңгейін 55 173 теңгеге дейін көтеру жоспарланған. Ал ең төменгі жалақы 85 000 теңге деңгейінде қалады.
Бір қарағанда, есептеу қарапайым көрінеді: негізгі есептік және әлеуметтік көрсеткіштер шамамен 8,5%-ға өседі.
Алайда заң жобасының 11-бабында жағдайды айтарлықтай өзгертетін норма бар.
Республикалық бюджеттен төленетін белгілі бір әлеуметтік жәрдемақыларды есептеу үшін МРП-ны 4693 емес, 4325 теңге мөлшерінде қолдану ұсынылған. Яғни бұл төлемдер үшін қазіргі 2026 жылғы есептік база іс жүзінде сақталмақ.
Ең төменгі күнкөріс деңгейіне қатысты да осындай механизм қарастырылған. 2027 жылға арналған жалпы көрсеткішті 55 173 теңге мөлшерінде белгілеу ұсынылғанымен, әлеуметтік жәрдемақылардың белгілі бір тобын есептеу кезінде 11-бапта бұрынғы көрсеткіш — 50 851 теңге көрсетілген.
Осылайша, бір заң жобасында бір мезгілде екі есептік база қарастырылған: 2027 жылға арналған жаңа көрсеткіштер және жекелеген әлеуметтік төлемдер үшін 2026 жылғы сақталған мәндер.
Ескі МРП бойынша есептеу кімдерге қатысты болады
Жоба барлық жәрдемақы 4325 теңге бойынша есептеледі деп көрсетпейді. Ерекшелік Әлеуметтік кодекстің нақты нормаларына қатысты белгіленген.
Бюджеттің 11-бабында Әлеуметтік кодекстің 10-бабы 1-тармағының 1), 6) және 9) тармақшалары көрсетілген. Кодекстің қолданыстағы редакциясында олар балалы отбасыларды әлеуметтік қорғауға, азаматтардың жекелеген санаттарына арнаулы мемлекеттік жәрдемақы арқылы әлеуметтік көмек көрсетуге және жерлеуге берілетін біржолғы төлемге қатысты.
Бұл маңызды ескерту. Жалпы МРП-ның 4693 теңгеге дейін өсуі Қазақстан азаматтары МРП-мен байланыстыратын әрбір төлем автоматты түрде дәл сондай 8,5%-ға өседі дегенді білдірмейді.
11-бапта көрсетілген әлеуметтік жәрдемақылар үшін жоба 4325 теңге мөлшерінде жеке есептік көрсеткішті тікелей белгілейді.
Мысалы, Әлеуметтік кодекс балалы отбасыларды әлеуметтік қорғау шараларына баланың тууына және күтіміне байланысты жәрдемақылар мен төлемдерді, сондай-ақ көпбалалы отбасылар мен марапатталған аналарды қолдау шараларын жатқызады. Жекелеген төлемдердің нақты мөлшері Кодекстің тиісті баптарымен реттеледі. Сондықтан олардың әрқайсысын 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізілетін нормаларға сәйкес жеке есептеу қажет.
Сондықтан қазіргі бюджет жобасы жағдайында «барлық жәрдемақы МРП-мен бірге өседі» деу тым жалпылама болар еді.
Төлемдердің бір бөлігі үшін 2026 жылғы ең төменгі күнкөріс деңгейі де сақталады
Осы 11-баптың екінші тармақшасында бұдан да елеусіз көрінетін тағы бір норма бар.
Әлеуметтік жәрдемақыларды кейбір санаттарға есептеу кезінде 50 851 теңге мөлшеріндегі ең төменгі күнкөріс деңгейін пайдалану ұсынылған. Бұл — 2026 жылғы көрсеткіш. Ал келесі жылға арналған жалпы ең төменгі күнкөріс деңгейі жобаның 8-бабында 55 173 теңге мөлшерінде белгіленген.
Бұл ерекшелік Әлеуметтік кодекстің 10-бабының 5), 6-1) және 8) тармақшаларында көрсетілген санаттарға қатысты.
Оларға мүгедектігі бар адамдар, зиянды еңбек жағдайларында жұмыс істейтін адамдар, сондай-ақ асыраушысынан айырылуына байланысты әлеуметтік қорғауға құқығы бар адамдар жатады.
Яғни жоба логикасы жыл сайынғы әдеттегі индексациядан күрделірек.
Жалпы есептеулер үшін мемлекет ең төменгі күнкөріс деңгейін 4322 теңгеге — 50 851 теңгеден 55 173 теңгеге дейін арттыруды ұсынып отыр. Алайда белгілі бір әлеуметтік жәрдемақыларды есептеу кезінде бұрынғы 50 851 теңге мөлшеріндегі база сақталмақ.
Бұл аталған төлемдер жойылады немесе олардың барлық мөлшері бұрынғы деңгейде қалады дегенді білдірмейді. Соңғы сома нақты есептеу формуласына, Әлеуметтік кодекс нормаларына және заңнамадағы басқа да өзгерістерге байланысты болады. Бірақ бюджет жобасының өзінде көрсетілген санаттар үшін ескі есептік көрсеткішті пайдалану тікелей көзделген.
Айыппұлдар мен басқа төлемдерге жаңа МРП қолданылады
Екінші жағынан, жалпы МРП қолданылатын есептеулер бар.
Жоба бойынша 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап МРП-ны 4693 теңге мөлшерінде белгілеу ұсынылып отыр. Қазақстанда МРП әлеуметтік саламен қатар айыппұл санкцияларын, салықтарды және заңнамада көзделген басқа да төлемдерді есептеу кезінде қолданылады. МРП-ның мұндай мақсатта қолданылатыны қолданыстағы бюджет заңнамасында да бекітілген.
Егер нақты айыппұл немесе төлем мөлшері бұрынғыдай МРП-мен белгіленсе, оның теңгедегі сомасы шамамен 8,5%-ға өседі.
Масштабты түсіну үшін:
• 1 МРП 368 теңгеге — 4325-тен 4693 теңгеге дейін өседі.
• 10 МРП қазіргі 43 250 теңгенің орнына 46 930 теңге болады.
• 50 МРП — 216 250 теңгенің орнына 234 650 теңге.
• 100 МРП — 432 500 теңгенің орнына 469 300 теңге болады.
Алайда бұл есептеуді нақты құқық бұзушылыққа қатысты тек 2027 жылға қарай тиісті нормадағы МРП саны өзгермеген жағдайда ғана қолдануға болады.
Осылайша, қызық жағдай қалыптасады: айыппұлдар мен көптеген міндетті төлемдер үшін есептік көрсеткіш өседі, ал белгілі бір әлеуметтік жәрдемақылар үшін бюджет жобасы бұрынғы есептік базаны сақтауды ұсынады.
Зейнетақы 8,5%-ға өседі, ал ең төменгі жалақы өзгермейді
Зейнетақы саласында жобада басқа тәсіл қарастырылған.
Жасына байланысты және еңбек сіңірген жылдары үшін зейнетақы төлемдеріне арналған қаражат 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап оларды 8,5%-ға арттыруды ескере отырып жоспарланған. Ең төменгі зейнетақы қазіргі 69 049 теңгеден 74 919 теңгеге дейін, яғни 5870 теңгеге өседі.
Ең төменгі мемлекеттік базалық зейнетақы төлемін 35 596 теңгеден 38 622 теңгеге дейін, яғни 3026 теңгеге арттыру ұсынылып отыр.
Ал ең төменгі жалақы бұрынғыдай 85 000 теңге деңгейінде қалады. МРП, зейнетақы көрсеткіштері және жалпы ең төменгі күнкөріс деңгейі өссе де, ең төменгі жалақы өзгермейді.
Салыстыру үшін, қолданыстағы бюджет туралы заңда 2026 жылға МРП 4325 теңге, ең төменгі зейнетақы 69 049 теңге, базалық зейнетақы төлемі 35 596 теңге, ең төменгі күнкөріс деңгейі 50 851 теңге және ең төменгі жалақы 85 мың теңге мөлшерінде белгіленген.
Осылайша, негізгі есептік көрсеткіштер өсіп жатқанда, ең төменгі жалақы екінші жыл қатарынан өзгеріссіз қалуы мүмкін.
Бұл көрсеткіштер неге әлі өзгеруі мүмкін
Бұл мәселенің ең маңызды сөзі — жоба.
«Ашық НҚА» порталында құжаттың мәртебесі «Қоғамдық талқылауда» деп көрсетілген. Құжат 2026 жылғы 31 тамызда әзірленген, ал қоғамдық талқылауды 5 қыркүйекте аяқтау жоспарланған. Порталда жоба нұсқасының үшінші редакциясы жарияланған.
Сондықтан дәл қазір 1 қаңтардан бастап Қазақстан азаматтары үшін осы сомалар түпкілікті бекітіледі немесе 11-бап өзгеріссіз қалады деп айтуға болмайды.
Алайда құжаттың қазіргі редакциясында механизм нақты көрсетілген: жалпы МРП — 4693 теңге, жалпы ең төменгі күнкөріс деңгейі — 55 173 теңге, ал жекелеген әлеуметтік жәрдемақылар үшін тиісінше қазіргі 4325 және 50 851 теңге мөлшеріндегі есептік база қолданылады.
Дәл осы ерекшелік әлеуметтік төлем алушылар үшін МРП-ның өсуінің өзінен де маңызды болуы мүмкін.
